سرزمین کوردان همواره بزرگانی را در دامن خود پرورده است که امروزه سربلندی مردم مرهون زحمات و تلاش آنهاست و مایه ی فخر و مباهات بشریت گشته‌اند. از چهره‌های ماندگار که علی‌رغم قلت امکانات و عدم همراهی زمانه، پله‌های مدارج علمی را یکی پس از دیگری فتح کرد و چون خورشیدی فروزان درخشید و با قدم و قلم خود در طی مسیر پرپیچ و خم راهنمای انسان‌ها شد، استادعلامه ملا محمد ربیعی – رحمه الله – می باشد .

rabiei2علامه ملامحمد ربیعی فرزند مرحوم ماموستا ملاعبدالحکیم در سال ۱۳۱۱ (ه.ش) در قریه ی دراسپ دیواندره متولد شد. وی در سن ۵ سالگی فراگیری قرآن را در محضر مادر آغاز کرد، سپس مقدمات صرف و نحو را در محضر پدر و عم فاضلش ملامحمود ربیعی فرا گرفت.
پس از فوت پدر در مدارس علوم دینی در مناطق مختلف کوردستان ایران و عراق در محضر استادان برجسته بهره‌ها جست تا این‌که در سال ۱۳۳۳ در خدمت استاد فاضل و محقق فرزانه مرحوم سیدعلاءالدین حسینی – قدس- مدرّس قشلاق سفید کوردستان، به اجازه ی فتوی و تدریس نایل آمده و مدت ۱۲ سال در همین روستا به تدریس و امامت جمعه و جماعت و تصدی دفاتر ازدواج و طلاق مشغول گردید. از آنجا که سیدعلاء الدین علاقه فراوانی نسبت به استاد ربیعی داشت به او پیشنهاد کرده بود که من دخترم را برای تو نگه داشته‌ام و دخترم نیز دوست دارد که با تو ازدواج کند این بود که صغری خانم دختر استاد حسینی به عقد ملا ربیعی در آمد و با ایشان ازدواج نمود .
استاد در سال ۱۳۴۵ (ه.ش) به عنوان قاری ممتاز ایران در مسابقه ی جهانی قرائت قرآن در پاکستان شرکت کرد و در بین قراء ۲۲ کشور مقام دوم را مشترکاً با مرحوم استاد عبدالباسط محمد عبدالصمد، پس از استاد خلیل الحصری به دست آورد.
بعد از پایان مسابقات و بازگشت به ایران به خاطر تبحر و توانایی بالا در گویندگی زبان کوردی به استخدام بخش کوردی رادیو تهران درآمد و به تبلیغ برنامه های دینی به زبان کوردی که برای کوردهای ایران و خارج از کشور پخش می شد پرداخت و با صوت دلنشین و گیرای خود به قرائت قرآن و بیان تفسیر ، حدیث و احکام شرعی بر طبق فقه اهل سنت و جماعت پرداخت و به شدت مورد توجه شنوندگان کورد قرار گرفت به صورتی که بزرگسالان کورد، هم اکنون نیز به نیکی از آن برنامه ها یاد می کنند. همچنین در مدرسه اردبیلی ها و مسجد عماد الدوله به تدریس قرآن و تجوید پرداخت.
rabiei13 استاد سه بار ازدواج کرده اند که دو پسر از صغری خانم به نام های حسین و احمد و یک دختر از خانم مفاخری به نام اسماء دارند و از ایران خانم فرزندی نداشته است.
در سال ۱۳۵۱ (ه.ش) به عنوان مجری برنامه های دینی به کرماشان انتقال یافت و از طریق رادیو به ارشاد و راهنمایی مسلمانان پرداخت و همزمان با حضور مستمر خود در مسجد حضرت امام شافعی – رحمه الله – شهر کرماشان توسط خود مردم امام جماعت گردید و اعتبار و نفوذ کلام آن علامه موجب تحول فکری و عقیدتی در میان مسلمانان اهل سنت منطقه در کوردستان ایران ، عراق و حتی ترکیه گردید . با شروع مخالفت ها ی علنی با حکومت سلطنتی همگام و همراه با مردم در مبارزه بر علیه حکومت شرکت کرد و با توجه به معروفیت و محبوبیت ایشان، با حضور و سخنرانی در اجتماعات مردم کرماشان موجب تاثیرات و تحرکات بیشتر در بین مردم منطقه گردید، خصوصا سخنرانی آن مرحوم در اجتماع عظیم و گسترده ی مردم کرماشان در روز عاشورای سال ۱۳۵۷ را هنوز مردم به یاد دارند. در پاییز سال ۱۳۵۷ به در خواست مردم  سمت امامت جمعه اهل سنت کرماشان را بر عهده گرفت و هر جمعه با صدای گرم و دلنشین خود مردم را بیشتر با قرآن و اسلام آشنا می کرد تسلط ایشان به دانش و اطلاعات روز موجب نفوذ کلام او در میان دانشجویان و تحصیل کرده ها شده بود .
تاثیرات فکری و اخلاقی آن مرحوم تنها در میان مسلمانان اهل سنت نبود بلکه کلام شیرین و شیوای او و تسلط فوق العاده به زبان و ادبیات فارسی و حضورو قرائت قرآن در محافل و مجالس شیعیان، موجب شهرت و محبوبیت آن مرحوم در میان شیعیان و همچنین اهل حق کرماشان نیز گردیده بود به صورتی که اکنون نیز به نیکی از آن مرحوم یاد می کنند .
علامه ملا محمد ربیعی به همراه کاک احمد مفتی زاده، دکتر مریدی و دکتر بقاء سیدالشهدایی همگام با مردم کرماشان و سایر شهرهای کوردنشین قبل از انقلاب و بعد از انقلاب برای کاشتن نهال اسلامی تلاش نمودند و دوش به دوش مردم در خیابان ها و کوی ها و بر منبرهای خطابه و در مساجد و مجالس شعار اسلامی را سر می دادند و در راه آرمان های اسلامی تلاش می کردند.
این عالم فرزانه در بسیاری از اتفاقات و امورات زمان حیات خویش که به وقوع می پیوست شرکت می کرد و با مردم همراه و همگام در رفع و رجوع مشکلات همیاری می کرد. به عنوان نمونه در سال ۱۳۷۲ که قرآن خطی روستای نگل از توابع شهر مریوان به سرقت رفته بود حضور پیدا کردند و نقش مهمی در بازگرداندن آن قرآن به منطقه داشتند همچنین در روستای نگل ابندا با صوت زیبای خودشان مردم را مستفیض فرمودند و بعد با ایراد سخنانی در باب اهمیت و فضیلت قرآن و مبارزه طلبی قرآن علیه ملحدان و مشرکان، حاضرین را به وجد آوردند .
در دوران امامت جمعه ی وی در کرماشان، گروه بی شماری از مردم به مسجد جامع امام شافعی – رحمه الله – روی آوردند، و صفوف جماعت جمعه به حدی رسید که تعداد زیادی از مردم در خیابان ها و محل راسته بازار، نماز می خواندند و مردم کرماشان علاقه خاصی نسبت به علامه ربیعی داشتند و تمام اهل سنت و حتی تعدادی از شیعیان برای حل مسائل خود به ایشان مراجعه می نمودند.
علامه ملا محمد ربیعی – رحمه الله – از سن ده سالگی به شعر و نوشتن علاقه داشت و به زبان های کوردی، فارسی و عربی شعر می سرود. درهمان سنین جوانی در خدمت استادش رساله ی ایساغوجی درعلم منطق را مطالعه و آن را به فارسی ترجمه کرده بود.
وی صوت بسیارزیبا و دلنشینی داشت که مناجات وی درایام ماه مبارک رمضان از طریق رادیو و منابر مساجد پخش، و روح بخش مؤمنان و باعث تسکین قلوب آنان بود.
با توجه به درخواست تعداد زیادی از دانشجویان و اساتید دانشگاه برای درک عمیق و به روز بسیاری از مطالب اسلامی استاد کتابی را به نام «آئینه اسلام» به چاپ رساند که مورد استقبال مسلمانان قرار گرفت. وی این کتاب را در بیست و چهار فصل و یک خاتمه تدوین نمود که بسیاری از مفاهیم اصلی و اصیل اسلامی را با دلایل محکم و متقن در آن بیان کرده است و هم اکنون نیز در دسترس محققین و اهل علم قرار دارد. همچنین ایشان درطول عمر مبارکشان کتاب های زیادی تالیف نمودند. مهمترین و کاملترین تالیف ایشان کتاب بسیارسودمند «باقیات صالحات» است که یک دوره کامل فقه مذهب امام شافعی – رحمه الله – می باشد که ابتدا در حیات ایشان چاپ و برای بار دوم با ویراستاری و صفحه آرایی جدید درسال قبل تجدید چاپ شد. صدها کاست ضبط شده درزمینه های مختلف از این استاد فرزانه موجود می باشد که مورد استفاده عموم می باشد .
rabiei4 استاد ربیعی اشعاری درزمینه خداشناسی، مدح و ستایش، عرفان، سیاست و غیره که به سه زبان کوردی، عربی، فارسی می باشد سروده اند، و در دیوانی به نام «چهارفصل» و دیگری به نام «هشت اردیبهشت» گرد آمده است. اشعار دیوان «چهارفصل» استاد به ۴۰۰۰ بیت می رسد.
علامه ربیعی – رحمه الله – بالغ بر ۵۷ تالیف به سه زبان فارسی، کوردی و عربی دارند که متاسفانه در زمان وفات ایشان توسط افراد سودجویی که عالم نمای جاهل بودند به عنوان امانت از همسر گرامی ایشان به همراه تعداد زیادی جزوه و دست نوشته، گرفته شد که بعدها در طی درخواست همسر ایشان برای باز پس گیری یادگارهای شوی گرامیش، این افراد در ادای امانت خیانت کردند و خود را متصف به صفات منافقان در حدیث پیامبر صلی الله تعالی علیه و سلم کردند که می فرماید : آیه المنافق ثلاثه، إذا حدث کذب و إذا وعده أخلف و إذائتمن خان؛ و از آن همه نوشته و جزوه فقط تعداد دو پوشه با یه سری کاغذ پاره به ایشان برگرداندند و با قسم دروغین ایشان را که پشتوانه ای به جز الله برای بازپس گیری تالیفات همسرش نداشت با دلی آکنده از غم و اندوه راهی کردند و بعدها مشخص شد که تالیفات ایشان را با اسامی دیگر پخش و نشر می کنند به عنوان مثال می توان از کتاب « عیانات »نام برد که به اسم عزیزی نامی پخش شد. البته لازم به ذکر است که در حال حاضر همسر ایشان سعه ی صدر پیشه کرده اند و منتظر راهی مسالمت آمیز برای بازپس گیری این امانات هستند در غیر این صورت و با اجازه ی خود ایشان در آینده اسامی این خائنین اعلام خواهد شد تا چهره ی ننگین و سیاهشان برای تمام مردم روشن شود و از مکر و حیله ی این طوطیان شکر شکن در امان بمانند .

برخی از آثار مکتوب استاد عبارتنداز :
۱ – گنجینه ی گوهردرحدیث ( زبان کوردی )
۲ – تفسیر سوره ی حمد در۱۰۴ صفحه ( به زبان کوردی که درسال ۱۳۷۰ به چاپ رسید )
۳ – به چکه ی بیناوه م« بچه بنی آدم » در فلسفه (زبان کوردی )
۴ – دکانداران طریقت
۵ – نقل و نبات (بیان حیات انبیا ویژه کودکان و نوجوانان به زبان کوردی )
۶ – ترجمه کتاب حلال و حرام استاد قرضاوی در سال ۱۳۷۲
۷ – وتاری ئایینی( گفتارهای دینی )
۸ – دیوان چهارفصل به سه زبان کوردی، فارسی و عربی
۹ – لغز و معما
۱۰ – آیینه اسلام درعلم و کلام به زبان فارسی که درسال ۱۳۶۴ اولین بار چاپ شده و تاکنون بارها به چاپ رسیده است
۱۱ –  سنت و بدعت
۱۲ –  معالم اسلامی( اطلاعات عمومی )
۱۳ – مالکیت در اسلام
۱۴ –  عالیجناب گوریل(رمان) درسال ۱۳۷۲به چاپ رسیده است
۱۵ – هشت اردیبهشت(نثرونظم)
۱۶ – سراب عشق و اعتیاد
۱۷ –  عشق پایان ناپذیر
۱۸ –  حضرت عثمان رضی الله تعالی عنه
۱۹ – خانواده کوچک
۲۰ – امپریالیست و سوسیال امپریال
۲۱ – داستان کوتاه
۲۲ – هزارپند
۲۳ –  مسایل ودلایل
۲۴ –  کارنامه نیکوکاران
۲۵ –  حق الیقین درتلقین
۲۶ – علم الیقین درسنت
۲۷ –  منظومه کشف الضلال عن الهلال در ۲۴۰۰ بیت
۲۸ –  مال و میراث
۲۹ –  کتاب ارزشمند باقیات الصالحات
۳۰ – راهنمای ازدواج
۳۱ – رساله القارعه در طلاق
۳۲ – الاحسان فی تجوید القرآن
۳۳ – موج اف ام
۳۴ – عشقی که پایان نمی پذیرد
۳۵ – جمعه ی سیاه
۳۶ – خانواده ی کوچک
۳۷ – داستان کوتاه
۳۸ – تفسیر جزء اول سوره ی بقره ( به زبان کوردی )
۳۹ – عیانات

rabiei11استاد دانا و عالم فرزانه محمد ربیعی درسن ۶۳ سالگی در ۱۳/۹/۱۳۷۵ دارفانی را وداع گفت و به سوی خدای خویش رهسپار گردید. استاد در آن روز از منزل خارج شدند و جسد ایشان را در حالی یافتند که عبای ایشان را بر روی صورتش کشیده بودند.
استاد ربیعی بی نیاز از تعریف و تمجید است و آثار او نشان از عظمت روحی و فکری آن بزرگوار دارد که دریغ و صد دریغ او را نشناختیم…

فعالیتهای استاد ربیعی در زمینه‌های مختلف در یک نگاه مختصر :
۱- زنده نمودن زبان ، فرهنگ و لباس کوردی
۲- احیای فکر اسلامی و زدودن آثار خرافات و بدعت از چهره دین
۳- نویسندگی ، شاعری و رمان‌نویسی
۴- وعظ ، سخنرانی و ارشاد مسلمین و مبارزه در راه اسلام و احیای فکر اسلامی
۵- اندیشه ایجاد کتابخانه کوردی و تدریس زبانهای آلمانی ، فرانسوی ، انگلیسی
۶- دعوت استادانی از کشورهای عربی برای تدریس در مسجد جامع شافعی کرماشان
۷- احیای آزادی بیان ، اندیشه و …
۸- مبارزه با فساد سیاسی استعمار و استبداد
۹- توزیع مواد غذایی و احتیاج‌های مورد نیاز به فقرا از طریق کمکهای مردمی
۱۰- تحت پوشش قرار دادن فقرا تحت نظر مسجد جامع شافعی کرماشان
۱۱- تأثیرگذار در اطرافیان از نظر اخلاقی ، اجتماعی ، مذهبی و ….
۱۲- پشتوانه‌ای محکم و امیدوارکننده و امید دهنده .

راهش پر رهرو و یادش گرامی .